Makro İktisat Nedir?
Makro iktisat, ekonominin bütününü inceleyen ekonomi dalıdır. Milli gelir, enflasyon, işsizlik, ekonomik büyüme ve dış denge gibi toplam değişkenleri analiz eder.
KPSS'de Makro İktisat, İktisat testinin en ağırlıklı bölümlerinden biridir. IS-LM modeli ve politika analizleri kritik öneme sahiptir.
📌 Önemli: IS-LM modeli, toplam arz-talep (AD-AS) modeli, para ve maliye politikası etkileri en çok sorulan konulardır.
Konu Dağılımı
| Alt Konu | Soru Sayısı | Önem |
|---|---|---|
| IS-LM Modeli | 3-4 soru | Çok Yüksek |
| Milli Gelir | 2-3 soru | Yüksek |
| AD-AS Modeli | 2-3 soru | Yüksek |
| Enflasyon-İşsizlik | 2 soru | Yüksek |
| Büyüme Teorileri | 1 soru | Orta |
1. Milli Gelir
Bir ülkede belirli dönemde üretilen tüm nihai mal ve hizmetlerin toplam değeri.
GSYİH Hesaplama Yöntemleri
- Üretim yöntemi: Katma değerlerin toplamı
- Harcama yöntemi: Y = C + I + G + (X - M)
- Gelir yöntemi: Faktör gelirlerinin toplamı (ücret, faiz, kira, kâr)
Milli Gelir Kavramları
| Kavram | Açıklama |
|---|---|
| GSYİH | Ülke sınırları içindeki üretim |
| GSMH | Vatandaşların üretimi (yurtiçi + yurtdışı) |
| SMH (NI) | GSMH - Amortismanlar |
| Kişisel Gelir | Bireylerin eline geçen gelir |
| Harcanabilir Gelir | Kişisel gelir - Vergiler |
Nominal vs Reel GSYİH
- Nominal GSYİH: Cari fiyatlarla hesaplanan
- Reel GSYİH: Sabit fiyatlarla (enflasyondan arındırılmış)
- GSYİH Deflatörü: (Nominal / Reel) × 100
2. Toplam Arz ve Toplam Talep (AD-AS)
Toplam Talep (AD)
Tüm ekonomik birimlerin belirli fiyat düzeyinde satın almak istediği toplam mal ve hizmet miktarı.
- Negatif eğimli: Fiyatlar düşünce talep artar
- Kayma nedenleri: Tüketim, yatırım, kamu harcaması, net ihracat değişimleri
Toplam Arz (AS)
- Kısa dönem AS: Pozitif eğimli (fiyat yükselince üretim artar)
- Uzun dönem AS: Dikey (potansiyel üretim düzeyinde)
- Kayma nedenleri: Girdi fiyatları, teknoloji, verimlilik
AD-AS Dengesi
- AD ve AS kesişim noktası: Denge fiyat ve üretim
- Talep şoku: AD kayması → fiyat ve üretim değişimi
- Arz şoku: AS kayması → stagflasyon riski
💡 Strateji: AD-AS modelinde politika etkilerini grafik üzerinde gösterin. Kısa ve uzun dönem etkilerini ayırt edin.
3. IS-LM Modeli
Mal ve para piyasalarının eşanlı dengesini gösteren model.
IS Eğrisi (Mal Piyasası)
- Mal piyasası dengesini sağlayan faiz-gelir kombinasyonları
- Negatif eğimli: Faiz düşünce yatırım ve gelir artar
- Sağa kayma: G↑, C↑, I↑, X↑, T↓
- Sola kayma: G↓, C↓, I↓, X↓, T↑
LM Eğrisi (Para Piyasası)
- Para piyasası dengesini sağlayan faiz-gelir kombinasyonları
- Pozitif eğimli: Gelir artınca para talebi ve faiz artar
- Sağa kayma: Para arzı artışı (Ms↑)
- Sola kayma: Para arzı azalışı (Ms↓)
IS-LM Dengesi
IS ve LM kesişim noktası hem mal hem para piyasasının dengesini verir.
Politika Etkileri
| Politika | IS | LM | Y | r |
|---|---|---|---|---|
| Genişletici Maliye | Sağa | Sabit | ↑ | ↑ |
| Genişletici Para | Sabit | Sağa | ↑ | ↓ |
| Daraltıcı Maliye | Sola | Sabit | ↓ | ↓ |
| Daraltıcı Para | Sabit | Sola | ↓ | ↑ |
Dışlama Etkisi (Crowding Out)
Genişletici maliye politikasının faiz artışına yol açarak özel yatırımları azaltması.
Likidite Tuzağı
- LM yatay (faiz çok düşük)
- Para politikası etkisiz
- Maliye politikası tam etkin
4. Enflasyon ve İşsizlik
Enflasyon Türleri
- Talep enflasyonu: Toplam talebin artması
- Maliyet enflasyonu: Üretim maliyetlerinin artması
- Yapısal enflasyon: Ekonomik yapısal sorunlar
İşsizlik Türleri
- Friksiyonel (geçici): İş arama süreci
- Yapısal: Beceri uyumsuzluğu
- Konjonktürel: Ekonomik durgunluk
- Mevsimsel: Mevsimlik dalgalanmalar
- Doğal işsizlik: Friksiyonel + yapısal
Phillips Eğrisi
- Kısa dönem: Enflasyon-işsizlik ters ilişki
- Uzun dönem: Dikey (doğal işsizlik oranında)
- Beklentilerle genişletilmiş: Beklenen enflasyon dahil
5. Ekonomik Büyüme
Büyüme Teorileri
- Harrod-Domar: Tasarruf ve sermaye/hasıla oranı
- Solow (Neoklasik): Azalan verimler, durağan durum, teknoloji dışsal
- İçsel Büyüme: Teknoloji ve beşeri sermaye içsel
Solow Modeli Temel Kavramları
- Durağan durum: Kişi başına sermaye sabit
- Altın kural: Tüketimi maksimize eden tasarruf oranı
- Yakınsama: Fakir ülkeler daha hızlı büyür
Çalışma Stratejisi
- IS-LM modeli: Grafiksel analizi tam kavrayın, politika etkilerini çizin
- AD-AS modeli: Kısa ve uzun dönem ayrımını öğrenin
- Milli gelir: Hesaplama yöntemlerini ve kavramları bilin
- Phillips eğrisi: Kısa-uzun dönem farkını anlayın
- Politika analizi: "X politikası uygulanırsa ne olur?" sorularını çözün
Sıkça Sorulan Sorular
KPSS A Grubu İktisat testinde Makro İktisat'tan ortalama 10-12 soru çıkmaktadır. Bu, İktisat testinin yaklaşık %28'ini oluşturur.
Genişletici maliye politikası (G artışı) IS'i sağa kaydırır, faiz yükselir. Yükselen faiz özel yatırımları azaltır, politikanın etkisini kısmen nötralize eder.
Stagflasyon, durgunluk (yüksek işsizlik) ve enflasyonun aynı anda yaşanmasıdır. Genellikle arz şoklarından kaynaklanır.
Faiz zaten çok düşük olduğundan herkes nakit tutmayı tercih eder. Para arzı artışı faizi daha fazla düşüremez, LM yatay olur.
İktisat mezunları için 2-3 hafta, diğer bölümler için 4-5 hafta yoğun çalışma ile Makro İktisat konuları tamamlanabilir.