Mikro İktisat Nedir?
Mikro iktisat, bireysel ekonomik birimlerin (tüketiciler, firmalar) karar alma süreçlerini ve piyasalardaki etkileşimlerini inceleyen ekonomi dalıdır. Kıt kaynakların optimal dağılımını araştırır.
KPSS'de Mikro İktisat, İktisat testinin en yoğun bölümlerinden biridir. Grafik okuma ve yorumlama becerileri kritik öneme sahiptir.
📌 Önemli: Tüketici dengesi, üretici dengesi, piyasa yapıları karşılaştırması ve esneklik hesaplamaları en çok sorulan konulardır.
Konu Dağılımı
| Alt Konu | Soru Sayısı | Önem |
|---|---|---|
| Tüketici Teorisi | 3-4 soru | Çok Yüksek |
| Üretici Teorisi | 2-3 soru | Yüksek |
| Piyasa Yapıları | 3-4 soru | Çok Yüksek |
| Esneklik | 1-2 soru | Yüksek |
1. Tüketici Teorisi
Tüketicilerin sınırlı bütçeyle fayda maksimizasyonunu inceler.
Fayda Kavramları
- Toplam Fayda (TU): Tüketilen miktardan elde edilen toplam tatmin
- Marjinal Fayda (MU): Son tüketilen birimden elde edilen ek fayda
- Azalan Marjinal Fayda: Her ek birim daha az fayda sağlar
Kayıtsızlık Eğrileri
- Aynı faydayı sağlayan mal bileşimlerinin geometrik yeri
- Orijine göre dışbükey (azalan marjinal ikame oranı)
- Kesişmezler, sağa doğru daha yüksek fayda
Bütçe Doğrusu
- Formül: Px·X + Py·Y = M (gelir)
- Eğim: -Px/Py (fiyat oranı)
- Gelir artışı: Paralel sağa kayma
- X fiyatı artışı: X eksenine yaklaşma
Tüketici Dengesi
Kayıtsızlık eğrisinin bütçe doğrusuna teğet olduğu nokta.
- Denge koşulu: MUx/Px = MUy/Py = λ (marjinal fayda/fiyat eşitliği)
- MRS = Px/Py: Marjinal ikame oranı fiyat oranına eşit
Gelir ve İkame Etkileri
- İkame etkisi: Fiyat değişiminde ucuzlayan mala yönelim
- Gelir etkisi: Satın alma gücündeki değişimin etkisi
- Normal mal: Gelir artınca talep artar
- Düşük mal: Gelir artınca talep azalır
- Giffen malı: Fiyat artınca talep artar (çok düşük mal)
💡 Strateji: Bütçe doğrusu kaymaları ve döndürmeleri grafik üzerinde çizin. İkame ve gelir etkilerini Slutsky ve Hicks yöntemleriyle ayırt edin.
2. Üretici Teorisi
Firmaların üretim kararları ve maliyet yapılarını inceler.
Üretim Fonksiyonu
- Kısa dönem: En az bir girdi sabit (sermaye)
- Uzun dönem: Tüm girdiler değişken
- Toplam Ürün (TP): Toplam üretim miktarı
- Marjinal Ürün (MP): Son işçinin ek üretimi
- Ortalama Ürün (AP): İşçi başına üretim
Azalan Verimler Kanunu
Diğer girdiler sabitken, değişken girdinin artışı bir noktadan sonra azalan marjinal ürün getirir.
Eşürün Eğrileri
- Aynı üretimi sağlayan girdi bileşimleri
- Marjinal Teknik İkame Oranı (MRTS)
- Eşmaliyet doğrusuna teğet noktada optimum
Maliyet Kavramları
| Maliyet | Kısaltma | Formül |
|---|---|---|
| Toplam Sabit Maliyet | TFC | Sabit |
| Toplam Değişken Maliyet | TVC | Üretimle artar |
| Toplam Maliyet | TC | TFC + TVC |
| Ortalama Maliyet | AC | TC / Q |
| Marjinal Maliyet | MC | ΔTC / ΔQ |
Kısa ve Uzun Dönem Maliyet İlişkisi
- Uzun dönem AC, kısa dönem AC'lerin zarfı
- Ölçek ekonomileri: LRAC azalıyor
- Ölçeğe göre sabit getiri: LRAC sabit
- Ölçek disekonomileri: LRAC artıyor
3. Piyasa Yapıları
Tam Rekabet Piyasası
- Çok sayıda alıcı ve satıcı
- Homojen ürün
- Tam bilgi
- Giriş-çıkış serbestisi
- Firma fiyat alıcıdır: P = MR = AR
- Kâr maksimizasyonu: P = MC
- Uzun dönem: P = MC = AC (sıfır ekonomik kâr)
Monopol Piyasası
- Tek satıcı, çok alıcı
- Yakın ikame yok
- Giriş engelleri
- MR < P: Marjinal hasılat fiyattan düşük
- Kâr maksimizasyonu: MR = MC
- Fiyat ayrımcılığı yapabilir
Monopolcü Rekabet
- Çok firma, farklılaştırılmış ürün
- Giriş-çıkış serbest
- Kısa dönemde kâr/zarar, uzun dönemde sıfır ekonomik kâr
- Aşırı kapasite ile çalışır
Oligopol
- Az sayıda firma (2-10)
- Stratejik bağımlılık
- Modeller: Cournot, Bertrand, Stackelberg, Dirsekli talep
- Kartel ve gizli anlaşmalar
📌 Karşılaştırma: Piyasa yapılarını tablo halinde karşılaştırın: firma sayısı, ürün, giriş engeli, fiyat belirleme, kâr durumu.
4. Arz, Talep ve Esneklik
Talep
- Talep yasası: Fiyat artınca talep azalır (ters ilişki)
- Talep eğrisi kayması: Fiyat dışı faktörler (gelir, tercih, beklenti)
- Eğri üzerinde hareket: Fiyat değişimi
Arz
- Arz yasası: Fiyat artınca arz artar (doğru ilişki)
- Arz eğrisi kayması: Girdi fiyatları, teknoloji, vergiler
Esneklik Türleri
| Esneklik | Formül | Yorum |
|---|---|---|
| Talebin Fiyat Esnekliği | %ΔQ / %ΔP | >1: Esnek, <1: Katı |
| Gelir Esnekliği | %ΔQ / %ΔY | >0: Normal, <0: Düşük mal |
| Çapraz Esneklik | %ΔQx / %ΔPy | >0: İkame, <0: Tamamlayıcı |
| Arz Esnekliği | %ΔQs / %ΔP | Kısa dönemde düşük |
Toplam Hasılat ve Esneklik
- Esnek talep (Ed>1): Fiyat düşünce TR artar
- Katı talep (Ed<1): Fiyat düşünce TR azalır
- Birim esnek (Ed=1): TR değişmez
Çalışma Stratejisi
- Grafik pratiği: Arz-talep, kayıtsızlık, eşürün grafiklerini çizin
- Formül kartları: Esneklik, maliyet formüllerini kartlarla ezberleyin
- Piyasa karşılaştırması: 4 piyasa yapısını tablo halinde karşılaştırın
- Olay analizi: "Fiyat artarsa ne olur?" tarzı soruları çözün
- Denge değişimi: Kayma ve hareket farklarını pratikte uygulayın
Sıkça Sorulan Sorular
KPSS A Grubu İktisat testinde Mikro İktisat'tan ortalama 10-12 soru çıkmaktadır. Bu, İktisat testinin yaklaşık %28'ini oluşturur.
Giffen malı, fiyatı artınca talebi de artan düşük mallardır. Gelir etkisi ikame etkisinden büyük ve ters yönlüdür. Teorik olarak tartışmalıdır.
Firmalar çok küçük pazar payına sahip ve ürün homojen olduğundan, piyasa fiyatının üstünde satış yapamazlar. Fiyat piyasada belirlenir.
Monopolcü rekabette çok firma var ve giriş serbest, uzun dönemde sıfır ekonomik kâr elde edilir. Monopolde tek firma var ve giriş engelleri nedeniyle sürekli kâr mümkündür.
İktisat mezunları için 2-3 hafta, diğer bölümler için 4-5 hafta yoğun çalışma ile Mikro İktisat konuları tamamlanabilir.