KPSS Türkiye Ekonomisi Konuları 2026

Türkiye Ekonomisi Nedir?

Türkiye Ekonomisi, Türkiye Cumhuriyeti'nin ekonomik tarihini, uygulanan iktisat politikalarını, yaşanan krizleri ve güncel ekonomik durumu inceleyen alandır.

KPSS'de Türkiye Ekonomisi, hem tarihsel dönemleri hem de güncel ekonomik göstergeleri kapsamaktadır. Önemli dönüm noktalarını bilmek kritiktir.

Konu Dağılımı

1. Erken Cumhuriyet Dönemi (1923-1950)

İzmir İktisat Kongresi (1923)

• Milli ekonominin oluşturulması hedefi
• Özel sektör öncülüğünde kalkınma (Misak-ı İktisadi)
• İş Bankası'nın kuruluşu (1924)

Liberal Dönem (1923-1929)

• Özel sektör ağırlıklı
• 1929 Dünya Bunalımı → Modelin çöküşü
• Osmanlı borçlarının ödenmesi

Devletçilik Dönemi (1930-1939)

• 1. Beş Yıllık Sanayi Planı (1934)
• KİT'lerin kuruluşu (Sümerbank, Etibank)
• Temel sanayi altyapısının oluşturulması
• İthal ikameci sanayileşme

Savaş ve Sonrası (1940-1950)

• II. Dünya Savaşı etkileri
• Varlık Vergisi (1942)
• Çok partili döneme geçiş
• Marshall Yardımı (1948)

2. Planlı Kalkınma Dönemi (1960-1980)

Devlet Planlama Teşkilatı (DPT)

• 1960 Anayasası ile kuruluş
• 5 yıllık kalkınma planları
• İthal ikameci sanayileşme stratejisi

Kalkınma Planları

Dönemin Özellikleri

• İthal ikameci sanayileşme
• Korumacı dış ticaret politikası
• Sabit döviz kuru
• KİT ağırlıklı üretim
• 1970'ler → Döviz darboğazı, enflasyon

3. 24 Ocak 1980 Kararları

Türkiye ekonomisinin en önemli dönüm noktası. İthal ikameden ihracata yönelik büyümeye geçiş.

Temel Kararlar

• Döviz kuru: Gerçekçi kur politikası, devalüasyon
• Fiyatlar: Kontrollerin kaldırılması
• İhracat: Teşvik ve destekler
• KİT'ler: Özelleştirme gündemine alınması
• Faizler: Serbest bırakılması
• Dış ticaret: Liberalizasyon

Sonuçları

• İhracat artışı
• Dışa açık ekonomi modeli
• Bankacılık sektörü büyümesi
• 1980'lerin sonunda yüksek enflasyon

4. 1990'lar ve Krizler

1990'ların Özellikleri

• Yüksek kronik enflasyon (%60-90)
• Kamu açıkları ve iç borçlanma
• Kısa vadeli sermaye girişleri
• Bankacılık sektörü sorunları

5 Nisan 1994 Kararları

• Kur krizi → Büyük devalüasyon
• IMF ile stand-by anlaşması
• Kamu harcamalarında kesinti
• KİT fiyatlarına zamlar
• Ekonomi %6 küçüldü

2000-2001 Krizleri

2000 Kasım Krizi

• Enflasyonla mücadele programı (1999)
• Kur çapası politikası
• Likidite sıkışıklığı
• Faizlerin fırlaması

2001 Şubat Krizi

• Siyasi kriz tetikledi
• Dalgalı kura geçiş (22 Şubat 2001)
• Büyük devalüasyon
• Ekonomi %6 küçüldü
• Bankacılık sektörü çöküşü

5. 2001 Sonrası Reformlar

Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı (GEGP)

• Mimar: Kemal Derviş
• TCMB bağımsızlığı: Araç bağımsızlığı sağlandı
• Bankacılık reformu: BDDK güçlendirildi, TMSF aktifleşti
• Kamu maliyesi: Faiz dışı fazla hedefi
• Yapısal reformlar: Özelleştirme hızlandı

2000'li Yılların Özellikleri

• Tek haneli enflasyon (2004 sonrası)
• Enflasyon hedeflemesi (2006)
• Mali disiplin
• AB müzakere süreci
• 2008 küresel kriz etkisi

6. Güncel Ekonomik Göstergeler

Temel Göstergeler

• GSYİH: Türkiye dünyanın en büyük 20 ekonomisi içinde
• Enflasyon: TÜFE ile ölçülür (TÜİK)
• İşsizlik: Dar ve geniş tanım
• Cari denge: Kronik cari açık sorunu
• Bütçe dengesi: Merkezi yönetim bütçesi

Önemli Kurumlar

Çalışma Stratejisi

1. Kronoloji: Dönemleri ve tarihlerini ezberleyin
2. Dönüm noktaları: 24 Ocak, 5 Nisan, 2001 krizini detaylı öğrenin
3. Politika değişimleri: Her dönemin iktisat politikasını bilin
4. Güncel: Temel göstergeleri takip edin
5. Kurumlar: TCMB, BDDK, TÜİK görevlerini bilin

Sıkça Sorulan Sorular