Realizm
Uluslararası ilişkilerin en eski ve en etkili teorisidir. Devletleri temel aktör olarak görür ve güç kavramına odaklanır.
Klasik Realizm
| Düşünür | Temel Görüş |
|---|---|
| Thucydides | Güçlü olanın istediğini yapması (Melian Diyaloğu) |
| Machiavelli | Amaç araçları meşrulaştırır, devlet çıkarı |
| Hobbes | Doğa durumu, herkesin herkese karşı savaşı |
| Morgenthau | 6 ilke, güç çıkar tanımı, insan doğası |
Neo-Realizm (Yapısal Realizm)
- Kenneth Waltz: Uluslararası sistemin anarşik yapısı
- Yapı belirleyici: Devlet davranışını sistem belirler
- Güç dengesi: Sistemin doğal eğilimi
- Saldırgan Realizm (Mearsheimer): Hegemonya arayışı
- Savunmacı Realizm: Güvenlik maksimizasyonu
📌 Sınav İpucu: Morgenthau'nun 6 ilkesi ve Waltz'un 3 analiz düzeyi (birey, devlet, sistem) çok sık sorulur.
Liberalizm
İşbirliği, uluslararası kurumlar ve demokratik barış üzerine odaklanır.
Liberalizm Türleri
| Tür | Temel Görüş | Düşünür |
|---|---|---|
| Ticari Liberalizm | Ticaret barış getirir | Montesquieu, Cobden |
| Demokratik Barış | Demokrasiler birbirleriyle savaşmaz | Kant, Doyle |
| Kurumsal Liberalizm | Kurumlar işbirliğini kolaylaştırır | Keohane, Nye |
| Cumhuriyetçi Liberalizm | İç politika yapısı dış politikayı etkiler | Moravcsik |
Neo-liberalizm (Karşılıklı Bağımlılık)
- Keohane & Nye: Karmaşık karşılıklı bağımlılık
- Çoklu kanallar: Devletlerarası, hükümetlerarası, ulus-ötesi
- Gündem hiyerarşisinin yokluğu: Güvenlik her zaman öncelikli değil
- Askeri gücün azalan önemi: Ekonomik bağımlılık
Konstrüktivizm
- Alexander Wendt: "Anarşi devletlerin yaptığıdır"
- Fikirler ve kimlikler önemli: Materyal yapı yeterli değil
- Sosyal inşa: Çıkarlar verili değil, sosyal olarak inşa edilir
- Normlar ve kurallar: Devlet davranışını şekillendirir
Eleştirel Teoriler
| Teori | Odak Noktası |
|---|---|
| Marksizm | Sınıf çatışması, ekonomik belirleyicilik |
| Bağımlılık Teorisi | Merkez-çevre ilişkisi, azgelişmişlik |
| Dünya Sistemi Teorisi | Wallerstein, merkez-yarı çevre-çevre |
| Feminist Teori | Toplumsal cinsiyet, maskülenlik |
| Post-kolonyalizm | Sömürgecilik mirası, Öteki |
İngiliz Okulu
- Uluslararası Toplum: Devletler arası normlar ve kurumlar
- Hedley Bull: Anarşik Toplum
- Martin Wight: Üç gelenek (Realist, Rasyonalist, Devrimci)
Sıkça Sorulan Sorular
Uluslararası İlişkiler testinde Uİ Teorileri konusundan 14-16 soru çıkmaktadır. En ağırlıklı konudur.
Realizm güç ve çatışmaya odaklanırken, Liberalizm işbirliği ve kurumların önemine vurgu yapar. Realizm devlet-merkezli, Liberalizm daha çoğulcudur.
Uİ Teorileri Sorularını Çöz
Realizm, liberalizm ve konstrüktivizm sorularında pratik yap.