KPSS Cümle Öğeleri Hap Bilgiler

Q: Cümle öğelerini bulurken hangi sırayı izlemeliyim?

Önce yüklemi bulun. Sonra yükleme 'kim, ne?' sorularını sorarak özneyi, '-i hali' ile belirli nesneyi, 'kimi, neyi?' ile belirsiz nesneyi, 'nereye, nerede, nereden, kime, kimde, kimden?' ile dolaylı tümleci, diğer sorularla zarf tümlecini bulun.

Yüklem

Cümlenin temel öğesidir. Cümledeki yargıyı, işi, oluşi, hareketi bildirir. Yüklem olmadan cümle olmaz. Yüklemi bulmak için cümleye "Ne yapılmış? Ne olmuş?" soruları sorulur.

Örnek: "Öğrenciler derse çalışıyor." - Yüklem: "çalışıyor"

Özne

Yüklemdeki işi yapan veya oluşu üstlenen öğedir. Yükleme "Kim? Ne?" soruları sorularak bulunur. Özne yalın halde (ek almamış) olur.

Örnek: "Çocuk top oynuyor." - Özne: "Çocuk" (Kim oynuyor?)

Gizli (Örtü) Özne

Cümlede açıkça söylenmemiş ama yüklemin kişi ekinden anlaşılabilen öznedir. Türkçe özne düşürmeye elverişli bir dildir.

Örnek: "Yarın geleceğim." - Gizli özne: "Ben" (yüklemdeki -im kişi ekinden anlaşılıyor)

Şemu (Söz De) Özne

Edilgen veya dönüşlü çatı ile kurulan cümlelerde gerçek özne değil, gerçekte nesne olan öğe özne gibi görünür. Buna şemu özne denir.

Örnek: "Mektup yazıldı." - "Mektup" gerçek özne değil, şemu özne (gerçekte nesne).

Belirli Nesne

Yükleme "Neyi? Kimi?" soruları sorularak bulunan, -ı hal eki (-i, -i, -ü, -u) almış nesnedir. Nesne belirli bir varlık veya kavramdır.

Örnek: "Kitabı okudum." - Belirli nesne: "Kitabı" (Neyi okudum?)

Belirsiz Nesne

Yükleme "Ne?" sorusu sorularak bulunan, hal eki almamış nesnedir. Nesne genel veya belirsiz bir kavram ifade eder.

Örnek: "Kitap okudum." - Belirsiz nesne: "Kitap" (Ne okudum?)

12 Hap Bilgi Daha

Cümle öğeleri konusunun tüm hap bilgilerine erişmek için ücretsiz kayıt ol.

Ücretsiz Kayıt Ol

Dolaylı Tümleç (Yer Tamlayıcısı)

Eylemin yöneldiği yeri, mekanı bildirir. -e, -de, -den hal eklerini alır. Yükleme "Nereye? Nerede? Nereden? Kime? Kimde? Kimden?" soruları sorulur.

Örnek: "Okula gidiyorum." - Dolaylı tümleç: "Okula" (Nereye gidiyorum?)

Zarf Tümleci

Yüklemin anlamını zaman, durum, miktar, soru, yeden yönündan tamamlayan öğedir. "Nasıl? Ne zaman? Ne kadar? Neden? Niye? Ne ile?" sorularıyla bulunur.

Örnek: "Hızlıca koşuyordu." - Zarf tümleci: "Hızlıca" (Nasıl koşuyordu?)

Edat Tümleci

Edat grubuyla kurulan ve yüklemin anlamını tamamlayan öğedir. "için, ile, gibi, kadar, -e göre, -e rağmen" gibi edatlar kullanılır.

Örnek: "Senin için geldim." - Edat tümleci: "Senin için"

#10

Cümle Dışı Öğe (Ara Söz)

Cümlenin temel yapısından bağımsız, araya giren ifadelerdir. Hitap, ünlem, ara cümle, bağlaçsız bağlama ifadeleri bu gruba girer.

Örnek: "Ahmet, lütfen gel." - "lütfen" cümle dışı öğedir.

#11

Özne-Yüklem Uyumu

Özne ile yüklem kişi ve sayı bakımından uyumlu olmalıdır. Tekil özne tekil yüklem, çoğul özne çoğul yüklem ister. Uyumsuzluk anlatım bozukluğudur.

#12

Öğelerin Sırası

Türkçe'de temel sıra: Özne + Tümlecler + Yüklem şeklindedir. Ancak bu sıra vurguya göre değişebilir. Vurgulanmak istenen öğe yükleme yaklaştırılır.

#13

Birden Fazla Özne

Bir cümlede birden fazla özne bulunabilir. Bu durumda yüklem genellikle çoğul olur. Özneler "ve, ile" gibi bağlaçlarla bağlanabilir.

Örnek: "Ali ve Ayşe geldiler." - Özneler: "Ali ve Ayşe"

#14

Birden Fazla Nesne

Bir cümlede birden fazla nesne bulunabilir. Nesneler virgül veya bağlaçla sırlanabilir. Her nesne aynı türü olmak zorunda değildir.

Örnek: "Kitap ve defter aldım." - Belirsiz nesneler: "Kitap ve defter"

#15

Tamlama Grubu Öğe Olarak

İsim veya sıfat tamlaması tek bir öğe olarak değerlendirilir. Tamlama bölünemez. "Annemin elmaları" bir bütün halinde özne veya nesne olabilir.

#16

Zarf Tümlecleri - Zaman

Eylemin ne zaman yapıldığını bildirir. "Dün, bugün, yarın, akşam, sabah, sonra, önce" gibi zaman zarfları kullanılır.

Örnek: "Yarın geleceğim." - Zaman zarf tümleci: "Yarın"

#17

Zarf Tümlecleri - Durum

Eylemin nasıl yapıldığını bildirir. "Yavaş, hızlı, güzel, iyi, sessizce" gibi durum zarfları kullanılır.

Örnek: "Sessizce odadan çıktı." - Durum zarf tümleci: "Sessizce"

#18

Öğe Çözümleme Sırası

1) Önce yüklemi bul. 2) Yükleme "Kim/Ne?" sorarak özneyi bul. 3) "Neyi/Kimi/Ne?" sorarak nesneyi bul. 4) Yer-yön sorularıyla dolaylı tümleci bul. 5) Diğer sorularla zarf tümlecini bul.

İlgili Konular

Sıkça Sorulan Sorular

Önce yüklemi bulun. Sonra yükleme "kim, ne?" sorularını sorarak özneyi, "-i hali" ile belirli nesneyi, "kimi, neyi?" ile belirsiz nesneyi, "nereye, nerede, nereden, kime, kimde, kimden?" ile dolaylı tümleci, diğer sorularla zarf tümlecini bulun.

Özne işi yapan, yüklemdeki eylemi gerçekleştirendir. Nesne ise eylemin üzerine yöneldiği varlık veya kavramdır. Özne bulunurken yükleme "kim, ne?" sorulur ve cevap nominatif (yalın) halde olur.

Dolaylı tümleç yer-yön bildiren öğedir ve -e, -de, -den hal eklerini alır. Zarf tümleci ise eylemin nasıl, ne zaman, ne kadar, neden, ne ile yapıldığını bildirir. Zarf tümleci hal eki almak zorunda değildir.