KPSS Ses Bilgisi Hap Bilgiler

Türkçe'de Ünlüler

Türkçe'de 8 ünlü vardır: a, e, i, i, ö, ö, u, u. Ünlüler dudak şekline göre düz/yuvarlak, dilin durumuna göre kalın/ince, ağzın açıklığına göre geniş/dar olarak sınıflandırılır.

Kalın ünlüler: a, i, o, u | İnce ünlüler: e, i, o, u

Türkçe'de Unsuzler

Türkçe'de 21 unsuz vardır. Unsuzler sert ve yumuşak olmak üzere ikiye ayrılır. Sert unsuzler: f, s, t, k, c, s, h, p (FıSTıKÇı ŞaHaP). Diğer unsuzler yumuşaktır.

Yumuşak unsuzler: b, c, d, g, g, j, l, m, n, r, v, y, z

Büyük Ünlü Uyumu

Sözcükteki tüm ünlülerin kalınlık-incelik bakımından uyumlu olmasıdır. İlk hece kalın ünlüyse sonrakiler de kalın, ince ünlüyse sonrakiler de ince olur.

Uyumlu: kitaplar, evler | Uyumsuz: anne, elma (Türkçe kökenlide uyumsuzluk normal değil)

Küçük Ünlü Uyumu

Düzlük-yuvarlaklık uyumudur. Düz ünlüden sonra düz ünlü (a-i, e-i), yuvarlak ünlüden sonra düz geniş (o-a, o-e) veya dar yuvarlak (o-u, o-u) gelir.

Uyumlu: ödün, üzüm | Uyumsuz: horoz, otomobil

Unsuz Yumuşaması

p, c, t, k sert unsuzleri ile biten sözcüklere ünlü ile başlayan ek geldiğinde bu unsuzler yumuşar: p->b, c->c, t->d, k->g/g.

Örnek: kitap-ı -> kitabı, ağaç-ı -> ağacı, kanat-ı -> kanadı, sokak-ı -> sokağı

Unsuz Sertleşmesi

Sert unsuzle (f, s, t, k, c, s, h, p) biten sözcüklere c, d, g yumuşak unsuzüyle başlayan ek geldiğinde, ekin baş unsuzusertleşir: c->c, d->t, g->k.

Örnek: kitap-da değil kitap-ta, sokak-dan değil sokak-tan

12 Hap Bilgi Daha

Ses bilgisi konusunun tüm hap bilgilerine erişmek için ücretsiz kayıt ol.

Ücretsiz Kayıt Ol

Ses Düşmesi (Hece Düşmesi)

Bazı sözcüklere ünlü ile başlayan ek geldiğinde sözcükteki bir sesin düşesidir. Genellikle iki heceli sözcüklerin 2. hecesindeki dar ünlü düşer.

Örnek: ağız-ı -> ağzı, burun-u -> burnu, omuz-u -> omzu, kahır -> kahrı

Ses Türemesi (Ünlü Türemesi)

Bazı sözcüklere unsuzle başlayan ek geldiğinde sözcük ile ek arasına bir ünlü eklenir. Bu, telaffuzu kolaylaştırmak içindir.

Örnek: af-v -> afiv, his-s -> hissi (Çift unsuz yasağı nedeniyle)

Ulama

Unsuzle biten sözcüğün ünlü ile başlayan sözcüğe bağlanarak okunmasıdır. Yazımda gösterilmez ama okumada uygulanır.

Örnek: "kitap okudum" -> "kıta-p-o-ku-dum" şeklinde okunur

#10

Kaynaştırma Harfleri

Ünlü ile biten sözcüğe ünlü ile başlayan ek geldiğinde araya giren unsuzlerdir: y, s, s, n. Bu unsuzler iki ünlünün yan yana gelmesini önler.

Örnek: oda-y-i, kapı-s-i, iki-s-er, anne-n-in

#11

Unsuz Benzemesi (Benzeşme)

Yan yana gelen iki unsuzun birbirini etkileyerek benzer veya aynı sese dönüşmesidir. Özellikle "n" unsuzunde görülür.

Örnek: penbe -> pembe, canbaz -> cambaz, anbar -> ambar

#12

Ünlü Daralması

a, e geniş ünlüleri ile biten fiil köklerine -yor eki geldiğinde geniş ünlü daralır: a->i, e->i.

Örnek: bekle-yor -> bekliyor, anla-yor -> anlıyor, de-yor -> diyor

#13

Ünlü Uyumuna Uymayan Ekler

Bazı ekler ünlü uyumuna uymaz: -yor, -ken, -leyin, -ki, -das, -gil, -mtrak. Bu eklerin ünlüleri sabittir.

Örnek: geliyor (geliyor değil), sabahleyin, akşamki

#14

Yumuşamaya Uymayan Sözcükler

Bazı sözcükler yumuşamaya uymaz: Tek heceli sözcüklerin çoğu (at, saç, ot, ok), yabancı kaynaklı sözcükler (hukuk, millet, devlet), özel isimler.

Örnek: at-ı (adı değil), saç-ı (saçı değil), hukuk-u (hukuğu değil)

#15

N-M Değişimi

"n" unsuzünden sonra "b" geldiğinde "n" sesi "m" sesine dönüşür. Bu bir unsuz benzemesi örneğidir.

Örnek: İstanbul -> İstambul (tarihsel), onbaş -> ombası

#16

Yardımcı Ünlü

Unsuz kümesiyle biten yabancı sözcüklere Türkçe'de ünlü eklenir. Bu, telaffuzu kolaylaştırır.

Örnek: film -> filim, grup -> gurup (konuşmada)

#17

Ses Olaylarını Bulma

Sözcüğün kök halini ve ekli halini karşılaştırın. Farklı olan sesleri belirleyin. Değişim yumuşama mı, sertleşme mi, düşme mi, türeme mi analiz edin.

#18

Ses Bilgisi Soru Tipleri

KPSS'de ses bilgisi soruları genellikle: 1) Ünlü uyumuna uyan/uymayan sözcük bulma, 2) Ses olayını belirleme, 3) Yanlış yazılan sözcüğü bulma şeklinde çıkar.

İlgili Konular

Sıkça Sorulan Sorular

Sözcükteki tüm ünlülerin kalınlık-incelik bakımından uyumlu olmasıdır. İlk hece kalın ünlüyse (a, i, o, u) diğer heceler de kalın, ince ünlüyse (e, i, o, u) diğer heceler de ince ünlü alır.

Sert unsuzle (f, s, t, k, c, s, h, p) biten bir sözcüğe yumuşak unsuzle başlayan bir ek geldiğinde, ekin baş unsuzusertleşir. Örnek: kitap-da değil kitap-ta.

Bazı sözcüklere ünlü ile başlayan ek geldiğinde sözcükteki bir sesin düşesidir. Örnek: ağız-ı -> ağzı, burun-u -> burnu, omuz-u -> omzu. Genellikle 2. hecedeki dar ünlü düşer.